Vitamin B12 predstavlja skupni naziv za hemijski slične spojeve u čijem središtu se nalazi kobalt, zbog čega je drugi naziv za ovaj vitamin kobalamin. Samo dvije forme ovog vitamina su aktivne u tijelu, metilkobalamin i adenozilkobalamin. Pretvaranje iz neaktivnih u aktivne forme je neophodno da bi vitamin bio metabolički aktivan, odnosno iskoristiv.
Koja je funkcija vitamina B12 u organizmu?
Metabolički aktivne forme ovog vitamina učestvuju u metabolizmu stanice, sintezi DNK i RNK, zatim metabolizmu neurona, sintezi i popravku mijelina, procesu stvaranja crvenih krvnih zrnaca te metabolizmu ugljikohidrata, masti i proteina.
Gdje se nalazi vitamin B12?
Naše tijelo ne može proizvesti ovaj vitamin te ga moramo unijeti putem hrane ili dodacima prehrani (suplementima). Uglavnom se nalazi u namirnicama životinjskog porijekla: jetri, bubrezima, školjkama, sardinama, govedini, obogaćenim žitaricama, tuni, obogaćenom nutritivnom kvascu, pastrmki, lososu, obogaćenom nemasnom mlijeku, jajima. Iz hrane se otpušta u želucu, apsorbira u završnom dijelu tankog crijeva, veže u krvi za transporter transkobalamin te dopire u tkiva. Rezerva vitamina B12 se pohranjuje u jetri. Dobar izvor aktivnog vitamina B12 je dodatak prehrani MECOBALAMIN, u formi sublingvalnih tableta koje sadrže po 1000 µg (1 mg) metilkobalamina.
Kada i zbog čega nastaje nedostatak vitamina B12?
- Zbog smanjenog unosa (veganska ili vegetarijanska prehrana, dojenje majki vegetarijanki, pomodne dijete)
- Zbog neodgovarajuće apsorpcije (oštećenje sluznice želuca, endokrinopatije, celijakija, bolesti tankog crijeva, operativni zahvati na crijevima)
Šta općenito uzrokuje nedostatak vitamina B12 ?
- Metilkobalamin na staničnom nivou učestvuje kao koenzim u sintezi aminokiseline metionina (folat ovisnom metilacijom homocisteina uz pomoć metionin sintetaze). Poremećaj u ovom procesu dovodi do porasta homocisteina u krvi, hiperhomocisteinemije koja predstavlja faktor rizika za razvoj srčanih oboljenja, ateroskleroze krvnih žila srca i mozga te tromboembolije arterija i vena.
- Na staničnom nivou u procesu stvaranja crvenih krvnih zrnaca, zbog nedostatka vitamina B12, dolazi do poremećaja u stvaranju genetskog materijala stanice te se razvija megaloblastična anemija (slabokrvnost) što dovodi do osjećaja umora, slabosti te pada energije.
- Nedostatak vitamina B12 dovodi do oštećenja mijelinske ovojnice koja okružuje i štiti živce te dolazi do poremećaja živčane funkcije, razvija se periferna neuropatija (utrnulost, osjećaj bockanja, osjetljivost na dodir, slabost mišića, ispadi motorike, problemi sa koordinacijom…).
Zašto je važan vitamin B12 u trudnoći?
Studije ukazuju na relativno čest nedostatak vitamina B12 u općoj populaciji. S obzirom na tu činjenicu, vjerovatno je da mnoge žene širom svijeta ulaze u trudnoću sa neadekvatnim zalihama ovog vitamina koje se dalje ne popunjavaju. Osim toga, koncentracija vitamina B12 u serumu opada tokom trudnoće, hranjive tvari se usmjeravaju od majke prema plodu preko posteljice i kroz mliječne žlijezde u majčino mlijeko.
Prva tri mjeseca trudnoće predstavljaju period intenzivne organogeneze, odnosno, period razvoja organa ploda. Jedan od značajnih procesa u tom periodu je razvoj centralnog živčanog sistema. Trudnicama se u tom periodu savjetuje uzimanje vitaminskih suplemenata, unos metabolički aktivnog oblika folne kiseline (vitamin B9). Vitamin B12 je neophodan za pravilan neurološki razvoj ploda – kao pomagač učestvuje u složenim biohemijskim procesima te zajedno sa folnom kiselinom sprečava razvoj poremećaja neuralne cijevi (rascjep kralježnice, oštećenja mozga).
Nedostatak vitamina B12 povezan je i sa odgođenom mijelinizacijom ili demijelinizacijom. Mijelinska ovojnica obavija brojna živčana vlakna te ubrzava prenos živčanih impulsa. Opsežna oštećenja mijelina mogu dovesti do trajnog poremećaja funkcije živčanog sistema.
Razvoj crvene krvne loze – eritropoeza – je izrazito važan za preživljavanje i rast ploda tokom cijele trudnoće. Nedostatak vitamina B12 u trudnoći dovodi do poremećaja stvaranja novih eritrocita.
Zbog svoje uloge u sintezi DNK, vitamin B12 je neophodan za umnožavanje svih stanica tokom trudnoće te za razvoj i rast ploda. Neki dokazi upućuju da je novoapsorbirani vitamin važniji za transport kroz posteljicu od onog u zalihama jetre majke.
Nedostatak vitamina B12 u trudnoći se povezuje sa povećanom predispozicijom za nastanak poremećaja metabolizma šećera, odnosno inzulinskom rezistencijom, šećernom bolesti i gojaznošću.
Ovaj vitamin je važan i u procesu dojenja. Koncentracije vitamina B12 su niže u majčinom mlijeku kod majki sa nedostatkom vitamina B12 u odnosu na majke sa normalnim statusom vitamina B12.
U zemljama u razvoju, nizak unos hrane životinjskog porijekla ugrožava status vitamina B12 kod žena reproduktivne dobi.
Održavanje zdrave i uravnotežene prehrane u svim fazama života je važno, ali u trudnoći žena ima najviše razloga da se dobro brine o svom tijelu kako bi osigurala da njeno dijete izraste u zdravu i sretnu osobu.
